Craoltoir (shupa) wrote,
Craoltoir
shupa

Этгар Керэт

Раптам стук у дзьверы

«Раскажы мне апавяданьне», — загадвае барадаты мужчына, які сядзіць побач са мною на канапе ў гасьцёўні. Сытуацыя, прызнаюся, ня надта каб прыемная для мяне. Я ж пішу апавяданьні, а не расказваю іх. Дый тое я раблю не на замову. Апошні чалавек, які папрасіў мяне расказаць яму апавяданьне, быў мой сын. Гэта было год таму. Я расказаў яму нешта пра фэю і мышку, нават ня памятаю што, і празь дзьве хвіліны ён заснуў. Але тут сытуацыя істотна адрозьніваецца. Бо ў майго сына няма барады. Або пісталета. Бо мой сын прыгожа папрасіў у мяне апавяданьне, а гэты чалавек проста спрабуе вырваць яго ў мяне гвалтам.

Я спрабую растлумачыць барадатаму, што калі ён пакладзе пісталет назад у кабуру, гэта будзе яму толькі на карысьць. Нам абодвум на карысьць. Цяжка прыдумаць апавяданьне, калі ствол зараджанага пісталета скіраваны табе ў галаву. Але чалавек упарціцца. У гэтай краіне, тлумачыць ён, калі ты нешта хочаш, то мусіш патрабаваць гэтага сілай. Ён — новы рэпатрыянт з Швэцыі. У Швэцыі з гэтым зусім інакш. Там, калі нешта хочуць, дык ветліва просяць і ў бальшыні выпадкаў атрымліваюць. Але на гэтым распараным і задушлівым Блізкім Усходзе гэта ня так. Тут табе дастаткова тыдня, каб зразумець, як яно працуе. Ці, дакладней кажучы, каб зразумець, як яно не працуе. Палестынцы прыгожа папрасілі ў дзяржавы. Атрымалі? Хера атрымалі. Пачалі узрываць сябе ў аўтобусах зь дзецьмі, і раптам да іх пачалі прыслухоўвацца. Пасяленцы хацелі, каб зь імі ўступілі ў дыялёг. Уступілі? Трасцы ўступілі. Разьвялі мачылава, пачалі паліваць памежных паліцыянтаў кіпучым алеем, і раптам ім пачалі ісьці насустрач. Гэтая краіна — гэта такая краіна, якая разумее толькі сілу, пра што б ні йшла гаворка — пра палітыку, пра эканоміку ці пра месца на паркоўцы. Тут мы разумеем толькі сілу.

Швэцыя, месца, зь якога рэпатрыяваў барадаты, гэта месца перадавое і пасьпяховае ў шмат якіх сфэрах. Швэцыя — гэта ня толькі ABBA, IKEA і Нобэлеўскія прэміі. Швэцыя — гэта цэлы сусьвет, і ўсё, чаго яны дасягнулі, яны дасягнулі толькі й выключна празь ветлівасьць. У Швэцыі, калі б ён прыйшоў у дом салісткі Ace of Base, пагрукаў у дзьверы і папрасіў, каб тая засьпявала яму песьню, яна б запарыла яму кубачак гарбаты, дастала б з-пад ложка акустычную гітару і зайграла б яму. І ўсё з усьмешкай. А тут? Бо ж калі б у яго ў руцэ не было пісталета, я б спусьціў яго са сходаў.

«Глядзі», — спрабую палемізаваць я. «Ніякіх глядзі, — бурчыць барадаты і ўзводзіць пісталет, — або апавяданьне, або куля ў галаву». Я разумею, што выбару няма. Чалавек абсалютна сур’ёзны. «Двое мужчынаў сядзяць у пакоі, — пачынаю я, — і раптам чуецца стук у дзьверы». Барадаты выпростваецца. На імгненьне мне здаецца, што яго захапіла апавяданьне, аднак не. Ён прыслухоўваецца да нечага іншага. Нехта сапраўды стукае ў дзьверы. «Адчыні, — кажа ён мне, — і нічога не спрабуй. Выправадзі яго адсюль як мага хутчэй, інакш гэта скончыцца дрэнна». Маладзён, які стаіць ля дзьвярэй — апытальнік. У яго да мяне некалькі пытаньняў. Кароткіх. Пра высокую вільготнасьць тут улетку і пра тое, як гэта ўплывае на мае нэрвы. Я кажу яму, што не зацікаўлены ўдзельнічаць у апытаньні, але ён усё адно праціснуўся ў кватэру. «Хто гэта?» — пытаецца ён і паказвае пальцам на барадатага. «Гэта мой пляменьнік з Швэцыі, — хлушу я. — Ён прыехаў сюды, каб пахаваць свайго тату, які загінуў у сьнежнай лавіне. Мы цяпер якраз пераходзім да тастамэнту. Ці ня будзеце Вы так ласкавы ўшанаваць нашае права на прыватнае жыцьцё і пакінуць памяшканьне?» «Ды ну, — апытальнік ляпае мяне па плячы. — Усяго некалькі пытаньняў. Дай брату твайму шанец зарабіць. Мне плацяць пагалоўна». Ён развальваецца на канапе з сваёй папкай. Швэд сядае побач зь ім. Я яшчэ стаю, спрабуючы захаваць цьвёрды тон. «Я прашу Вас выйсьці, — кажу я яму. — Вы прыйшлі ў нязручны час». «Нязручны, га? — апытальнік дастае з папкі вялізны наган. — Чаму ж нязручны — таму што брат твой — чурка? Для швэдаў дык я бачу ў цябе ёсьць мора часу. А для пацана з Марока, дзембеля, які пакінуў кавалак сваёй селязёнкі ў Лібане, для свайго дружбана няма нават хвіліны». Я спрабую яму растлумачыць, што гэта ня так. Што ён проста засьпеў мяне, калі я ўсё яшчэ быў з гэтым швэдам. Але апытальнік прыставіў ствол пісталета да вуснаў, даўшы знак, каб я заткнуўся. «Давай, хярач, — кажа ён, — без адмазак. Сядзь тут у фатэль і пачынай вывальваць». «Што вывальваць?», — пытаюся я. Насамрэч цяпер я ўжо сапраўды пад ціскам. У швэда таксама пісталет, тут можа ўзьнікнуць напружаньне, усход захад і ўсё такое, розьніца ў мэнтальнасьці. Або ён можа проста выбухнуць, бо хацеў, каб апавяданьне было толькі для яго, аднаго-адзінюткага. «Не даставай мяне, — пагражае апытальнік, — у мяне цярпеньне кароткае. Ну, давай валі якое-небудзь апавяданьне, хуценька, раз-два». «Так, —далучаецца да яго швэд у нечаканай згодзе і таксама настаўляе на мяне сваю прыладу. Я адкашліваюся і пачынаю зноў: «Трое мужчынаў сядзяць у пакоі...» «І безь ніякіх раптам стук у дзьверы», — папярэджвае швэд. Апытальнік не зусім разумее, што той мае на ўвазе, але ловіць хвалю. «Во-во, — кажа ён. — Бяз стуку ў дзьверы. Раскажы нешта іншае. Нечаканае». Я хвілінку маўчу, набіраючы паветра. Позіркі абодвух засяроджваюцца на мне. Як я заўсёды трапляю ў такія сытуацыі? З Амосам Озам ці з Гросманам такое б ніколі ў жыцьці ня здарылася. Раптам чуецца стук у дзьверы. Іхныя засяроджаныя позіркі робяцца пагрозьлівымі. Я паціскаю плячыма. Бо ж я тут зусім ні пры чым. У маім апавяданьні няма нічога зьвязанага з гэтым стукам. «Адшый яго, — загадвае мне апытальнік, — адшый яго, хто б гэта ні быў». Я адчыняю дзьверы толькі на шчылінку. Там стаіць разносчык піцы. «Вы Керэт?» — пытаецца ён. «Так, — кажу я, — але я піцу не замаўляў». «У мяне тут напісана — Замэнгоф, чатырнаццаць», — махае ён мне перад носам паперкай, а сам ужо праціснуўся ў хату. «Напісана, — кажу я, — але я не замаўляў ніякай піцы». «Сямейная, — не здаецца ён. — Палова ананас, палова анчоўсы. Ужо заплачана. У крэдыт. Толькі дайце мне на чай, і я мігам зьнікну». «І ты тут дзеля апавяданьня?» — дапытваецца швэд. «Якога апавяданьня?» — пытаецца разносчык. Відаць, што ён хлусіць і гэта яму ня надта добра ўдаецца. «Даставай, — кідае яму апытальнік, — ну, даставай ужо пісталет». «Няма ў мяне пісталета, — прызнаецца разносчык і дастае з-пад сваёй кардоннай скрынкі даўгі мясьніцкі нож, — але я парэжу яго на кавалачкі, як пастраму, калі ён мне тут зараз не расколецца на якую-небудзь казачку».

Яны трое сядзяць на канапе. Швэд справа, побач зь ім разносчык, зьлева апытальнік. «Я так не магу, — кажу я ім, — апавяданьне проста ня выйдзе, пакуль тут вы трое са зброяй, і ўсё. Ідзіце трошкі пагуляйце на двары, а калі вернецеся, у мяне ўжо нешта будзе гатовае». «Гэты гаўнюк патэлефануе ў паліцыю», — кажа апытальнік швэду. «Ён што, думае, што мы пальцам робленыя?» «Ну, давай хоць адно, і мы пойдзем, — моліць разносчык, — адно кароценькае. Ня жміся. Цяпер цяжкія часы. Беспрацоўе, тэракты, іранцы. Людзі прагнуць нечага іншага. Што ты думаеш прывяло нас, людзей у прынцыпе нармальных, аж сюды, да цябе? Роспач, чалавеча, роспач».

Я падтакваю і пачынаю зноў. «Чацьвёра мужчын сядзяць у пакоі. Горача. Нудна. Кандыцыянэр не працуе. Адзін зь іх просіць расказаць апавяданьне. Другі і трэці да яго далучаюцца...» «Гэта не апавяданьне, — злуецца апытальнік, — гэта справаздача. Гэта якраз пра тое, што тут цяпер адбываецца. Якраз тое, чаго мы спрабуем пазьбегнуць. Не грузі на нас рэчаіснасьць, як сьмецьцявоз. Падключы фантазію, брат мой, прыдумай, расслабся, зайдзі так далёка, як толькі можаш».

Я пачынаю зноў. «Адзін чалавек сядзіць сам у пакоі. Яму самотна. Ён пісьменьнік. Ён хоча напісаць апавяданьне. Вельмі шмат часу прайшло ад таго дня, калі ён напісаў сваё апошняе апавяданьне, і ён сумуе. Сумуе па тым адчуваньні, калі ствараеш нешта зь нечага. Так, нешта зь нечага. Бо нешта зь нічога — гэта ўжо наогул нешта выдумляць. Яно ня вартае таго дый няма тут і вялікай мудрасьці. Але нешта зь нечага — гэта калі ты адкрываеш нешта, што існавала ўвесь гэты час унутры цябе, адкрываеш яго ўнутры падзеі, якая ні разу ня здарылася. Чалавек вырашае напісаць апавяданьне пра сытуацыю. Не пра палітычную сытуацыю і не пра сытуацыю грамадзкую. Ён вырашае напісаць апавяданьне пра чалавечую сытуацыю паводле таго, як ён успрымае яе ў гэты момант. Але апавяданьне ня выйшла. Бо чалавечая сытуацыя паводле таго, як ён успрымае яе ў гэты момант, відаць, ня вартая апавяданьня. Ён ужо рыхтуецца адмовіцца ад сваёй задумы, як раптам...» «Я цябе ўжо папярэджваў, — перапыняе мяне швэд, — ніякіх стукаў у дзьверы». «Я мушу, — упіраюся я, — бяз стуку ў дзьверы няма апавяданьня». «Дай яму, — спагадліва кажа разносчык, — дай трошкі волі. Хоча стук у дзьверы? Хай будзе стук у дзьверы. Толькі хай ужо будзе нейкае апавяданьне».

Пераклаў з іўрыту Сяргей Шупа
Tags: keret
Subscribe

  • Keret revisited

    letchik. Прадмова да публікацыі апавяданьняў Керэта, якая так ніколі і не адбылася. Вясна 2003 Беларускаму чытачу лепш, чым мне.…

  • Керэт-4

    Наступнае Этгар Керэт БУТЭЛЬКА Два чалавекі сядзяць разам у пабе. Адзін зь іх вывучае нешта нейкае ва ўнівэрсытэце, другі раз на дзень бразгае на…

  • Керэт-3

    ОК. Едзем далей. Этгар Керэт РАБІН ПАМЁР Учора ўначы Рабін памёр. Яго пераехаў матаролер з каляскай. Рабін памёр на месцы. Кіроўца матаролера быў…

  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

  • 11 comments

  • Keret revisited

    letchik. Прадмова да публікацыі апавяданьняў Керэта, якая так ніколі і не адбылася. Вясна 2003 Беларускаму чытачу лепш, чым мне.…

  • Керэт-4

    Наступнае Этгар Керэт БУТЭЛЬКА Два чалавекі сядзяць разам у пабе. Адзін зь іх вывучае нешта нейкае ва ўнівэрсытэце, другі раз на дзень бразгае на…

  • Керэт-3

    ОК. Едзем далей. Этгар Керэт РАБІН ПАМЁР Учора ўначы Рабін памёр. Яго пераехаў матаролер з каляскай. Рабін памёр на месцы. Кіроўца матаролера быў…